Ζούμε σε μια εποχή όπου μια σχέση δεν διαλύεται από μια και μόνο αιτία. Διαλύεται από στρώσεις πιέσεων που συσσωρεύονται αθόρυβα μέσα στα χρόνια. Από την οικονομική αβεβαιότητα. Από την υπερκόπωση. Από την τεχνολογία που απορροφά την προσοχή μας. Από τις εσωτερικές μας ανάγκες που αλλάζουν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Από τις νομικές και κοινωνικές εξελίξεις που αναδιαμορφώνουν το πλαίσιο του γάμου και του χωρισμού. Το ζητούμενο πάντως δεν είναι να βρούμε ποιος φταίει. Αυτό θα ήταν ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος που σε επίπεδο σχέσεων μετατρέπει τον σύντροφο σε αντίπαλο, εμποδίζει τη συνέργεια, καλλιεργεί τη μνησικακία και κυρίως καταστρέφει την εμπιστοσύνη.
Το ζητούμενο είναι να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια μιας σχέσης που αποδεδειγμένα φθείρεται. Όμως πρέπει να διατυπώσουμε αυτή την αλήθεια με σεβασμό τόσο προς τις γυναίκες που συχνά σηκώνουν το μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος, όσο και με κατανόηση για τους άνδρες που συχνά εκπλήσσονται από εξελίξεις που δεν είδαν ποτέ να έρχονται.
Αλλά πρέπει να κρατήσουμε μια ισορροπία διαφορετικά θα χαθούμε μέσα σε περιττές προστριβές. Αξίζει να φωτίσουμε τόσο τις γυναικείες εμπειρίες όσο και τις ανδρικές δυσκολίες. Αλλά να περιγράψουμε δίχως να δικάσουμε. Να καταγγείλουμε μόνο εκεί όπου η πραγματικότητα το επιβάλλει. Δηλαδή στη βία, στους εθισμούς και στην καταστρεπτική συμπεριφορά που δεν χωρά αμφισημίες.
Γιατί σήμερα οι σχέσεις αντέχουν λιγότερο;
Η σύγχρονη σχέση πιέζεται από δυνάμεις που πριν δέκα χρόνια δεν υπήρχαν. Η οικονομία αποτελεί αντικειμενικό παράγοντα φθοράς. Η υπερβολική εργασιακή πίεση εξαντλεί τα ψυχικά αποθέματα. Η τεχνολογία δημιουργεί μια διαρκή διάσπαση προσοχής που υπονομεύει την καθημερινή επαφή. Το αποτέλεσμα είναι ότι η σχέση, ακόμη και όταν ξεκινά γερά, συχνά δεν προσαρμόζεται στον ρυθμό της εποχής. Οι γυναίκες το περιγράφουν συχνά ως αίσθηση συναισθηματικής μοναξιάς μέσα στη σχέση. Οι άνδρες το ερμηνεύουν ως απώλεια σταθερότητας που δεν καταλαβαίνουν από πού ξεκίνησε. Και οι δύο πλευρές έχουν το δίκιο τους. Η φθορά πάντως είναι αμοιβαία και δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο.
Η σιωπηλή απομάκρυνση που προηγείται του χωρισμού
Πολλές γυναίκες δηλώνουν ότι η απόφαση του χωρισμού δεν πάρθηκε σε μια στιγμή. Πάρθηκε μετά από μια μακρά περίοδο κατά την οποία προσπάθησαν να εξηγηθούν, να ακουστούν και να ξαναχτίσουν την επικοινωνία. Όταν δεν το κατάφεραν, σιώπησαν. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως άμυνα. Για πολλούς άνδρες η σιωπή αυτή μοιάζει με ηρεμία. Για πολλές γυναίκες είναι σημάδι ότι η σχέση έχει ήδη πενθήσει από μέσα. Αυτό δεν είναι μομφή προς κανέναν. Είναι περιγραφή ενός φαινομένου που επαναλαμβάνεται διαρκώς.
Η τεχνολογία ως νέος παράγοντας φθοράς
Ας πάμε στο φαινόμενο του technoference, δηλαδή την αγνόηση του συντρόφου για χάρη του του κινητού τηλεφώνου, της ταμπλέτας, της συνδρομητικής τηλεόρασης (ποδόσφαιρο, μπάσκετ, netflix σειρές και ταινίες Β’ κατηγορίας) και το καταγράφει ως μια από τις πιο συχνές αιτίες απομάκρυνσης των σχέσεων. Η τεχνολογία φυσικά δεν θα μπορούσε να είναι ο ένοχος. Όμως ο τρόπος χρήσης της δημιουργεί ένα σοβαρό τείχος ανάμεσα στο ζευγάρι. Δεν χρειάζεται να υπάρξει καθαρή απιστία (ας πούμε μοιχεία) για να πληγωθεί μια σχέση. Αρκεί η επίμονη αίσθηση ότι οι οθόνες κερδίζουν σταθερά την προσοχή από τον άνθρωπο που έχεις δίπλα σου. Οι γυναίκες το βιώνουν ως απόρριψη. Οι άνδρες συχνά δεν αντιλαμβάνονται τη βαρύτητα του φαινομένου γιατί το θεωρούν φυσιολογικό “αφού το κάνουν όλοι”. Εδώ υπάρχει ένα κενό αντίληψης που αξίζει να αναδειχθεί.
Οι αντικειμενικοί λόγοι που καθιστούν τον χωρισμό αναγκαίο
Υπάρχουν φυσικά σοβαρότατες περιπτώσεις όπου ο χωρισμός δεν είναι απλώς επιλογή. Είναι επιτακτική ανάγκη αυτοπροστασίας. Και εκεί δεν χωρούν εξισορροπητικές αναλύσεις.
α. Ενδοοικογενειακή βία
Τα πρόσφατα στοιχεία είναι σοκαριστικά. Πάνω από 20 χιλιάδες περιστατικά βίας μέσα σε ένα χρόνο. Η βία δεν είναι απλά πρόβλημα σχέσης. Είναι κόκκινη γραμμή. Ο νόμος ενισχύει την προστασία των θυμάτων και καθιστά τον χωρισμό μονόδρομο όταν υπάρχει κίνδυνος.
β. Εθισμοί
Ο διαδικτυακός τζόγος, η εμμονή με το χρηματιστήριο, οι shady παρέες, τα μπαρ, οι ανυπόλυπτες παρέες, ο τζόγος και κατά συνέπεια το αλκοόλ ή τα κάθε είδους ναρκωτκά (φαρμακευτικά χάπια, αλκοόλ, ήπια και σκληρά ναρκωτικά) που πάνε πακέτο μ’ αυτές τις συμπεριφορές. Σύμφωνα με όλα τα δεδομένα, αυτά έχουν γίνει τα βασικά αίτια διάλυσης γάμων και σχέσεων. Η οικονομική καταστροφή και η παράλληλη ζωή που δημιουργούν οι “νόμιμοι” εθισμοί κλονίζουν μια σχέση σε βάθος. Στατιστικά, αυτά τα ζευγάρια έχουν έως και δεκαπλάσια πιθανότητα χωρισμού.
γ. Οικονομική κακοποίηση
Οικονομικός έλεγχος, χρέη εν αγνοία του άλλου, απαγόρευση εργασίας. Θέματα που συχνά αγγίζουν κυρίως γυναίκες και που ο νόμος πλέον αναγνωρίζει ως μορφή βίας.
δ. Αγεφύρωτη διάσταση χαρακτήρων
Δεν είναι απλός καβγάς. Είναι πλήρης απώλεια της κοινής γλώσσας. Εδώ η ευθύνη είναι συνήθως μοιρασμένη. Η σχέση δεν καταστρέφεται από λάθος αλλά από φθορά που γεμίζει σταγόνα – σταγόνα το ποτήρι. Και είναι θέμα τύχης ποιός ή ποιά θα το παρατηρήσει πρώτα.
Η οικονομική πραγματικότητα που κρατά ζευγάρια μαζί ενώ έχουν χωρίσει μέσα τους
Το κόστος ζωής και τα υψηλά ενοίκια καθιστούν τη δημιουργία δεύτερου νοικοκυριού πρακτικά αδύνατη για πολλούς. Το αποτέλεσμα είναι ζευγάρια που έχουν ουσιαστικά χωρίσει αλλά συνεχίζουν να ζουν μαζί. Αυτό δημιουργεί ένα κλίμα που φθείρει ακόμη περισσότερο τη σχέση και την ψυχική υγεία των δύο πλευρών. Ο χωρισμός που αργά ή γρήγορα θα έρθει, θα είναι δριμύτερος.
Για τις γυναίκες αυτό βιώνεται ως εγκλωβισμός. Για τους άνδρες ως οικονομικό βάρος που δεν αντέχεται εύκολα. Και οι δύο οπτικές είναι πραγματικές.
Η νέα ωριμότητα, ο πολιτισμένος χωρισμός
Ο τρόπος που κλείνει ένας γάμος ή ένας χωρισμός αποτελεί συχνά τον πιο καθαρό δείκτη της συναισθηματικής ωριμότητας των δύο ανθρώπων. Εκεί όπου δεν υπάρχει βία ή εθισμός, η συναινετική λύση αποτελεί την υγιέστερη διέξοδο. Όχι από παραίτηση, αλλά από σεβασμό. Η αξιοπρέπεια με την οποία δύο άνθρωποι χωρίζουν συχνά καθορίζει την κατοπινή ποιότητα ζωής τους.
Τι μένει τελικά;
Αν κάτι προκύπτει ξεκάθαρα από τα κοινωνικά δεδομένα και από την ανθρώπινη εμπειρία, είναι ότι οι σχέσεις σήμερα δεν είναι λιγότερο σημαντικές. Είναι απλώς πιο απαιτητικές. Η αγάπη δεν αρκεί χωρίς επικοινωνία. Η τρυφερότητα δεν αρκεί χωρίς ασφάλεια. Η σταθερότητα δεν αρκεί χωρίς ψυχική παρουσία.
Ο χωρισμός δεν είναι ήττα. Είναι μερικές φορές η πιο δύσκολη πράξη θάρρους και φροντίδας. Για τον εαυτό, για τα παιδιά, για την ειλικρίνειά μας απέναντι στη ζωή.
Και όταν συμβεί, δεν χρειάζεται να αφήνει πίσω του συντρίμμια. Μπορεί να αφήσει σεβασμό. Μπορεί να αφήσει κατανόηση. Μπορεί να αφήσει και μια ήσυχη διαπίστωση. Ότι οι άνθρωποι άλλαξαν. Ότι προσπάθησαν. Ότι κάποτε υπήρξε κάτι όμορφο που απλά έφτασε στο τέλος του.
Αθήνα, 2025
