Ποιος θα κατέχει τους υπολογιστές της επιστήμης τα επόμενα χρόνια; Ποιος θα αποφασίζει ποιοι επιστήμονες θα εκτελούν έρευνα αιχμής πάνω στα νέα υπερεργαλεία που – θέλουμε, δεν θέλουμε – είναι εδώ και δεν σκοπεύουν να φύγουν σύντομα; Και ποιοι θα περιμένουν στην ουρά για λίγο υπολογιστικό χρόνο; Η ερώτηση εύλογη διότι έστι όπως πάνε τα πράγματα, αυτοί που θα περιμένουν στην ουρά για αμερικάνικο υπολογιστικό χρόνο θα είναι μάλλον οι Ευρωπαίοι επιστήμονες.
Αφορμή για το άρθρο η παρέμβαση στο Χ του Elon Musk (25 Οκτωβρίου) εκτιμώντας ότι από τις 200+ εταιρείες που νοικιάζουν υπολογιστική ισχύ για τεχνητή νοημοσύνη, ελάχιστες είναι αυτές που θα επιβιώσουν. Ο Musk αναφέρεται στις εταιρείες τύπου NEOCLOUD που αγοράζουν ειδικούς επεξεργαστές και στήνουν κέντρα δεδομένων για να πουλάνε χρόνο χρήσης σε όσους αναπτύσσουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Την επόμενη μέρα, δηλαδή στις 26 Οκτωβρίου, η SpaceX του Musk ανακοίνωσε χρηματοδότηση 40 δισ. δολ. για να αποκτήσει ειδικούς επεξεργαστές για ΤΝ.
Δηλαδή ο Musk προέβλεψε στο Χ ότι οι περισσότερες NEOCLOUD θα κλείσουν, αλλά ξέχασε να προβλέψει σε ποιανού την τσέπη θα καταλήξει το μερίδιο που πρόλαβαν να δημιουργήσουν στην αγορά.
Κανόνας: Κερδίζει όποιος εξασφαλίζει τον φθηνότερο δανεισμό
Δεδομένο: Όταν μια τράπεζα δανείζει χρήματα στον επιχειρηματία, πρώτα εξετάζει με ποιο τρόπο εκείνος θα μαζέψει λεφτά για να επιστρέψει το δάνειο και στο μεταξύ θα ρωτήσει αν τα έσοδά του επαρκούν για να πληρώνει, εκτός από τους τόκους στην τράπεζα, τους λογαριασμούς και τους μισθούς της εταιρείας του.
Γιατί το λέμε αυτό; Διότι τι κάνουν οι NEOCLOUD επιχειρήσεις; Αγοράζουν με δανεικά πανάκριβους επεξεργαστές για τεχνητή νοημοσύνη και τα μοναδικά τους έσοδα για να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους είναι τα ενοίκια που μαζεύουν από όσους νοικιάζουν την υπολογιστική ισχύ που παράγουν.
Θυμίζουμε ότι η διείσδυση στην Τεχνητή Νοημοσύνη απαιτεί μυθικές επενδύσεις σε hardware. Έτσι λοιπόν, αν για οποιονδήποτε λόγο η ζήτηση για τεχνητή νοημοσύνη πέσει, οι NEOCLOUD δεν θα εισπράττουν από τους πελάτες τους και, μη μπορώντας να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους, θα συρθούν σε διαπραγματεύσεις με τους μεγάλους για να ξεπουληθούν όσο όσο.
Σ’ αυτό το σημείο, εταιρείες όπως η Amazon, η Microsoft, η Google και η SpaceX διαθέτουν το μοναδικό στρατηγικό πλεονέκτημα της διαφοροποίησης των εσόδων τους (δηλαδή βγάζουν λεφτά από πολλές πηγές, όχι μόνο από ΤΝ). Αυτό σημαίνει ότι, ακόμα κι αν η αγορά της Τεχνητής Νοημοσύνης αποδειχθεί υπερτιμημένη ή αργήσει να φέρει κέρδη, αυτοί οι κολοσσοί έχουν αρκετά λεφτά στο ταμείο για να πληρώνουν τους λογαριασμούς και να εξυπηρετούν τα κεφάλαιά τους μέσω των παραδοσιακών και εξαιρετικά κερδοφόρων δραστηριοτήτων τους, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι συνδρομές λογισμικού, η ψηφιακή διαφήμιση και οι δορυφορικές τηλεπικοινωνίες.
Έχοντας εδραιωθεί στην αγορά εδώ και δεκαετίες, οι εταιρείες αυτές έχουν μετατρέψει τις ψηφιακές τους υπηρεσίες σε «βασικά καταναλωτικά αγαθά», πράγματα εξίσου απαραίτητα για την επιβίωση της κοινωνίας όσο το νερό και το ηλεκτρικό ρεύμα.
Σήμερα, η παγκόσμια οικονομία παρουσιάζει μια καθολική, συστημική εξάρτηση από αυτές τις ψηφιακές υποδομές. Μια υποθετική διακοπή λειτουργίας του διαδικτύου ή των κεντρικών cloud providers για μόλις 6 ώρες δεν θα σήμαινε απλώς αδυναμία πλοήγησης, αλλά άμεση παράλυση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, καθώς θα σταματούσε κάθε ψηφιακή συναλλαγή, κάθε πληρωμή με κάρτα και κάθε εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτή ακριβώς η «συστημική αναγκαιότητα» των παλιών τους υπηρεσιών είναι που χρηματοδοτεί και εγγυάται το ρίσκο τους στο μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όταν δύο εταιρείες αγοράζουν τους ίδιους επεξεργαστές και πουλούν την ώρα χρήσης στην ίδια τιμή, δεν επιβιώνει η καλύτερη εταιρεία. Επιβιώνει η εταιρεία που πληρώνει τους λιγότερους τόκους. Η επιβίωση με κριτήριο τον τόκο δεν είναι αποτυχία της αγοράς, αλλά επιβεβαίωση ότι η αγορά λειτουργεί υπέρ όσων έχουν ήδη χρήματα.
Όταν ο πάροχος είναι και ανταγωνιστής
Οι 4 – 5 κολοσσοί δεν πουλάνε μόνο υπολογιστικό χρόνο αλλά φτιάχνουν παράλληλα και τα δικά τους μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Έτσι, ένα ευρωπαϊκό ερευνητικό κέντρο ή μια ευρωπαϊκή νεοφυής εταιρεία, για να αναπτύξει ένα νέο μοντέλο, πρέπει να νοικιάζει υπολογιστικό χρόνο από έναν κολοσσό που εξελίσσει κι αυτός ένα ανταγωνιστικό μοντέλο. Έτσι, ο κολοσσός που παρέχει υπολογιστικό χρόνο στην ευρωπαϊκή εταιρεία είναι αυτός που θα καθορίζει την τιμή πώλησης του υπολογιστικού χρόνου, τη σειρά εξυπηρέτησης και τους όρους χρήσης των δεδομένων της ευρωπαϊκής εταιρείας.
Αυτό είναι επικίνδυνο για δεκάδες λόγους, αλλά ας αρκεστούμε μόνο σε έναν: Οι αμερικανικοί πάροχοι λειτουργούν υπό τον αμερικανικό νόμο, ο οποίος ισχύει και για τα κέντρα δεδομένων τους που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος!
Το CLOUD Act του 2018 υποχρεώνει τις αμερικανικές εταιρείες να παραδίδουν δεδομένα στις αρχές των ΗΠΑ οπουδήποτε και αν τα φυλάσσουν. Το παραδέχθηκε το 2025 ο διευθυντής της Microsoft στη Γαλλία, λέγοντας ότι δεν μπορεί να εγγυηθεί πως δεδομένα του γαλλικού Δημοσίου δεν θα παραδοθούν στις αμερικανικές αρχές, εφόσον του ζητηθούν.
Όταν η Κίνα δεν σώζει την Ευρώπη
Στην Κίνα, την υπολογιστική ισχύ τη συγκεντρώνει το κράτος. Κατά το Bloomberg, το Πεκίνο σχεδιάζει εθνικό δίκτυο κέντρων δεδομένων κόστους σχεδόν 300 δισ. δολ. σε 5 χρόνια με κρατικούς (κινέζους) διαχειριστές και με δικούς τους (κινεζικούς) επεξεργαστές. Οι κινεζικές εταιρείες μοιράζουν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δωρεάν. Βέβαια, επειδή «δωρεάν γεύμα δεν υπάρχει» («There’s no such thing as a free lunch», Milton Friedman, 1975), ας δούμε και την άλλη πλευρά του νομίσματος. Για να λειτουργήσουν τα δωρεάν μοντέλα που μοιράζουν στη Δύση οι κινεζικοί κολοσσοί, χρειάζονται υπολογιστική ισχύ την οποία πουλάνε η Amazon και η Microsoft.
Δηλαδή τα δήθεν δωρεάν κινεζικά μοντέλα δεν σπάνε το αμερικανικό μονοπώλιο της υπολογιστικής ισχύος, παρά προσφέρουν στην αμερικανική αγορά ακόμα περισσότερους πελάτες που ψάχνουν να αγοράσουν υπολογιστική ισχύ. Αμερικάνικη υπολογιστική ισχύ. Γι’ αυτό, όταν ξεκίνησε η δωρεάν διάθεση των κινεζικών μοντέλων, όλοι ανησυχούσαν εκτός από την NVIDIA. Διότι απλούστατα αυτή είναι που πουλάει τα τσιπ για να τρέχουν τα μοντέλα. Τόσο τα κινεζικά όσο και τα αμερικανικά.
Η απάντηση της Ευρώπης
Η Ευρώπη απαντά δυναμικά στο μονοπώλιο των τεχνολογικών κολοσσών με μια ριζικά διαφορετική φιλοσοφία: αντί να νοικιάζει την υπολογιστική της ισχύ σε όποιον πληρώνει τα περισσότερα, προσφέρει πρόσβαση σε όποιον καταθέτει την κορυφαία ερευνητική πρόταση. Μέσω της EuroHPC (κοινής επιχείρησης της ΕΕ και των κρατών μελών), η Ευρώπη συγχρηματοδοτεί ένα δίκτυο δημόσιων κέντρων Τεχνητής Νοημοσύνης, γνωστών ως «Εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης» (AI Factories). Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας. Το Ελληνικό AI Factory «Φάρος» αποτελεί την επίσημη ελληνική υποδομή που εγκρίθηκε από την ΕΕ. Ο Υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» είναι η καρδιά του Φάρου. Εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο Λαύριο και, εκτός από πρωτοφανείς υπολογιστικές δυνατότητες, προσφέρει και δωρεάν πρόσβαση για τη δημόσια χρηματοδοτούμενη έρευνα.
Ο χρόνος πιέζει
Οι αμερικανικοί όμιλοι αγοράζουν επεξεργαστές σήμερα, ενώ το πρώτο ευρωπαϊκό «γιγαεργοστάσιο» θα αρχίσει να χτίζεται το 2027. Και απ’ ό,τι μπορεί να υποθέσει κανείς, οι κυβερνήσεις θα χρηματοδοτήσουν περισσότερους δημόσιους υπερυπολογιστές μόνον εφόσον διαπιστώσουν ότι η ευρωπαϊκή έρευνα τους χρειάζεται όντως.
For the Prince
Οκτώβριος 2026
