ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Κανονισμοί πάνω σε κανονισμούς ενώ ο υπόλοιπος κόσμος φεύγει τρέχοντας προς τα μπρος. Αφορμή του άρθρου, ένα μικρό ελβετικό εργαλείο, το Euria, που ξεσκεπάζει ένα μεγάλο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Τον λόγο για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρ’ όλο το επιστημονικό δυναμικό και παρά τα λεφτά της, επιλέγει (;) να μείνει θεατής σε έναν αγώνα που κρίνει ακόμα και πολέμους.

 

Αν έχετε δοκιμάσει ποτέ το ChatGPT, το Claude ή κάποιον άλλο βοηθό τεχνητής νοημοσύνης, ξέρετε το βασικό δίλημμα. Η μηχανή είναι εντυπωσιακή αλλά … πού πάνε όσα της λέμε, πού καταλήγουν τα Pdf που ανεβάζουμε; Πού καταλήγουν τα δικόγραφα και τα ιατρικά ιστορικά που ανεβάζουν δικηγόροι και γιατροί;

Σε αυτό ακριβώς το δίλημμα ήρθε να απαντήσει μια ελβετική εταιρεία με ένα εργαλείο που ονομάζεται Euria. Και η ιστορία του, αν τη διαβάσει κανείς προσεκτικά, δεν μιλά για την Ελβετία. Μιλά για μια Ευρώπη που στέκεται και παρατηρεί τις εξελίξεις, σαν τις γιαγιάδες στα νησιά που κάθονται στις καρεκλίτσες τους σε παράταξη και χαζεύουν τους τουρίστες για να σχολιάζουν την αμφίεσή τους.

Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΙΝΕΖΙΚΟΣ, ΤΟ ΑΥΤΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ

Το Euria κυκλοφόρησε στα τέλη του 2025 από την ελβετική Infomaniak και διαφημίστηκε ως η ηθική, ευρωπαϊκή απάντηση στους αμερικανικούς κολοσσούς. Τα δεδομένα μένουν σε ελβετικούς διακομιστές, δεν χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση και οι συνομιλίες μπορούν να σβήνουν χωρίς να αφήνουν κανένα ίχνος. Ως εδώ όλα καλά. Μέχρι να κοιτάξεις κάτω από το καπό. Η Infomaniak δεν έφτιαξε ποτέ δικό της μοντέλο. Κατεβάζει έτοιμα μοντέλα ανοιχτού κώδικα και τα τρέχει στα μηχανήματά της. Για το κείμενο χρησιμοποιεί το Qwen3 της κινεζικής Alibaba (του γνωστού Κινεζικού κολοσσού ηλεκτρονικού εμπορίου) και για τον ήχο το Whisper της αμερικανικής OpenAI.

Δεν είναι απλώς θέμα ετικέτας.

Όταν δανείζεσαι έναν… εγκέφαλο, παίρνεις μαζί και όσα έμαθε πριν φτάσει σε σένα. Ένα μοντέλο εκπαιδευμένο στην Κίνα κουβαλά τα φίλτρα της Κίνας. Και αν δεν καταλαβαίνετε τι εννοώ, ρωτήστε ένα κινεζικής προέλευσης μοντέλο κάτι πολιτικά ευαίσθητο για το Πεκίνο και μετά καθίστε να δείτε πόσο κομψά αλλάζει το θέμα.

Υπάρχει και κάτι που μας αφορά. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μαθαίνουν κατά προτεραιότητα αγγλικά και κινεζικά, ενώ γλώσσες σαν τα ελληνικά τις μεταχειρίζονται σαν πάρεργο. Δηλαδή η δήθεν «ευρωπαϊκή» νοημοσύνη της Euria σκέφτεται κινέζικα και ακούει αμερικάνικα. Ευρωπαϊκό είναι μόνο το κτίριο, οι servers και το προσωπικό.

ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΠΟΥ ΔΙΚΑΙΩΝΕΙ ΤΟ EURIA

Το πού βρίσκονται τα δεδομένα σου πραγματικά έχει σημασία. Εδώ δεν χωρά κριτική. Οποιαδήποτε αμερικανική εταιρεία είναι υποχρεωμένη βάσει του νόμου CLOUD του 2018 να παραδίδει δεδομένα στις αρχές των ΗΠΑ ακόμη και όταν αυτά φυλάσσονται σε διακομιστές μέσα στην Ευρώπη. Αυτό ήταν το επίμαχο σημείο στη διάσημη δικαστική διαμάχη της Microsoft για δεδομένα αποθηκευμένα στην Ιρλανδία που έκλεισε το 2018 υπέρ των αρχών μόλις ψηφίστηκε ο νόμος. Στην Κίνα τα πράγματα είναι ακόμη πιο ωμά. Ο Νόμος περί Εθνικής Πληροφόρησης του 2017 υποχρεώνει κάθε Κινεζική εταιρεία να συνεργάζεται με τις μυστικές υπηρεσίες της χώρας της χωρίς δικαστές και χωρίς καθυστερήσεις. Αυτά δεν είναι θεωρία. Είναι ο λόγος για τον οποίο οι ΗΠΑ πίεσαν επί χρόνια την κινεζική ByteDance να πουλήσει το TikTok, φοβούμενες ακριβώς ότι ο κινεζικός νόμος πιάνει την εταιρεία όπου κι αν βρίσκονται τα δεδομένα.

Άρα το σωστό ερώτημα δεν είναι μόνο πού αποθηκεύονται τα δεδομένα σου αλλά και ποιανού κράτους ο νόμος πιάνει την εταιρεία που έφτιαξε τον αλγόριθμο. Εδώ το Euria έχει ένα σοβαρό ελαφρυντικό. Επειδή το κινεζικό μοντέλο είναι ανοιχτό και τρέχει σε ελβετικό μηχάνημα, το Πεκίνο δεν έχει διακόπτη να το σβήσει από μακριά. Είναι μια καλή ασπίδα. Μια ασπίδα όμως δανεισμένη από τον αντίπαλό σου δεν είναι κυριαρχία. Και το πιο άβολο ερώτημα δεν αφορά την Ελβετία, αλλά το γιατί η Ευρώπη χρειάζεται καν να δανειστεί.

Ρητορικό ερώτημα: Η Alibaba (ή το Πεκίνο) δεν μπορεί να αποφασίσει να σταματήσει να βγάζει open source γλωσσικά μοντέλα για να τα κατεβάζει η Euria; Ρητορικά απαντώ ότι φυσικά και μπορεί. Νέο ερώτημα: Σ’ αυτή την περίπτωση η Euria τι θα κάνει; Πώς θα ανανεώσει την μηχανή της;

Η ΕΥΡΩΠΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Τις θεωρητικές βάσεις της τεχνητής νοημοσύνης τις έθεσε το 1950 ο Βρετανός Άλαν Τούρινγκ. Μία από τις θεμελιώδεις αρχιτεκτονικές για την επεξεργασία της γλώσσας από μηχανές γεννήθηκε το 1997 σε εργαστήρια της Ελβετίας και της Γερμανίας. Οι τρεις επιστήμονες που πήραν το 2018 το βραβείο Τούρινγκ, το ισοδύναμο του Νόμπελ στην πληροφορική, για τη «βαθιά μάθηση» που είναι η καρδιά της σημερινής νοημοσύνης, έχουν όλοι ευρωπαϊκές ρίζες. Ακόμη και ο Παγκόσμιος Ιστός, το θεμέλιο του διαδικτύου, γεννήθηκε το 1989 στο ευρωπαϊκό κέντρο ερευνών CERN.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η DeepMind. Ιδρύθηκε το 2010 στο Λονδίνο. Ο συνιδρυτής της Ντέμις Χασάμπις πήρε το 2024 το Νόμπελ Χημείας και το εργαστήριο αυτό παρήγαγε μερικά από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του πεδίου. Μόνο που από το 2014 ανήκει στην αμερικανική Google, που το αγόρασε για περίπου 400 εκατομμύρια λίρες.

Το μυαλό ήταν ευρωπαϊκό.

Η αξία μετακόμισε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Και για να μη νομίζει κανείς ότι η Ευρώπη είναι απλός θεατής, ας θυμηθούμε ότι κρατά και ένα χαρτί που δεν έχει κανένας άλλος. Η ολλανδική ASML είναι η μοναδική εταιρεία στον πλανήτη που φτιάχνει τα μηχανήματα τα οποία με τη σειρά τους κατασκευάζουν τα πιο προηγμένα τσιπ. Τα τσιπ της Nvidia στα οποία τρέχει σχεδόν όλη η παγκόσμια τεχνητή νοημοσύνη, κατασκευάζονται υποχρεωτικά από μηχανές της ASML στην Ολλανδία. Χωρίς αυτήν η βιομηχανία σταματά.

Η Ευρώπη λοιπόν δεν είναι θεατής από αδυναμία. Είναι θεατής από επιλογή.

Και αν δεν φταίει η έλλειψη επιστημόνων, μήπως λείπουν τα λεφτά;

ΛΕΦΤΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη και οι πολίτες της αποταμιεύουν αναλογικά περισσότερα από τους Αμερικανούς. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το ρευστό δεν φτάνει στις σωστές εταιρείες. Εδώ πρέπει να εξηγήσουμε δύο θέματα: Πρώτον ότι η Ευρώπη δεν είναι 1 αγορά αλλά 27. Κάθε κράτος έχει δικούς του νόμους, φορολογικό σύστημα, αδειδοτικές διαδικασίες, περιβαλλοντικούς περιορισμούς και δεν συμμαζεύεται… Συνεπώς, κάθε φορά που μια εταιρεία θέλει να επεκταθεί σε όλη την ήπειρο σκοντάφτει πάνω σε 27 διαφορετικά συστήματα. Δεύτερον, δεν υπάρχει κοινή αγορά κεφαλαίων, δηλαδή ένας ενιαίος χώρος όπου οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων θα χρηματοδοτούσαν εύκολα ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Έτσι τα ευρωπαϊκά χρήματα ταξιδεύουν και χρηματοδοτούν την αμερικανική οικονομία (αγοράζοντας μετοχές) όπου οι κανόνες είναι ενιαίοι και οι επενδυτές συνηθισμένοι στο ρίσκο. Από κάθε δολάριο που μπαίνει παγκοσμίως σε νεοφυείς επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου, η Ευρώπη απορροφά μόλις το 5% ενώ οι ΗΠΑ το 52%.

ΤΑ ΝΟΥΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΟΥΡΣΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΚΛΗΡΑ

Το 2025 οι ιδιωτικές επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη έφτασαν τα 290 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ έναντι 12 δισ. στην Κίνα, ενώ η Ευρώπη δεν εμφανίζεται πουθενά στη σύγκριση.

Το 2024 ο κόσμος παρήγαγε 40 αξιοσημείωτα μοντέλα στις ΗΠΑ, 15 στην Κίνα και μόλις 3 στην Ευρώπη.

Η ίδια η Κομισιόν παραδέχτηκε ότι η ΕΕ επενδύει στην τεχνητή νοημοσύνη περίπου το 4% όσων δαπανούν οι Αμερικανοί. Το αποτέλεσμα το είδαμε ήδη. Η DeepMind πουλήθηκε.

Και η γαλλική Mistral, η σοβαρότερη ευρωπαϊκή προσπάθεια, παραμένει μικρή μπροστά στους αμερικανικούς γίγαντες. Επιστήμονες υπάρχουν. Λεφτά υπάρχουν. Ξέρετε ποιος φταίει; Ένας που δίνει 500 ευρώ για να κουρευτεί και κάθεται στις Βρυξέλλες.

Η ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΛΕΓΕΤΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ

Στα τέλη του 1500, αφότου ο Κολόμβος πάτησε στον Νέο Κόσμο ο πάπας Αλέξανδρος εξέδωσε μια βούλα και μοίρασε ολόκληρη την Αμερική ανάμεσα στην Ισπανία και την Πορτογαλία τραβώντας μια γραμμή στον χάρτη. Τράβηξε και μια καλλιγραφική υπογραφή αλλά τα εδάφη δεν τα είχε δει. Ιδέα δεν είχε. Βεβαίως, στα χαρτιά η εντολή ήταν απόλυτη και άριστα γραμμένη. Όμως στην πραγματικότητα την ετολή δεν την διάβασαν ούτε οι Άγγλοι, ούτε οι Ολλανδοί, ούτε οι Γάλλοι. Όλοι αυτοί σάλπαραν άρπαξαν ό,τι πρόλαβαν. Ο κόσμος μεγάλωνε αλλά το διάταγμα έδινε διαταγές λες και ακόμη τον έλεγχε. Θυμίζει λίγο Monty Python το σκηνικό.

Με το ίδιο ακριβώς αντανακλαστικό αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη την τεχνητή νοημοσύνη. Πρώτα νομοθετεί και μετά σκέφτεται.

Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη, ο αυστηρότερος στον κόσμο, άρχισε να εφαρμόζεται σταδιακά από το 2025. Και πριν καν προλάβουν να ισχύσουν οι πιο απαιτητικές διατάξεις του (μέσα στο 2026) οι Βρυξέλλες αναγκάστηκαν να προτείνουν βιαστικές απλοποιήσεις παραδεχόμενες ότι στην πράξη ο νόμος ήταν ανεφάρμοστος, την ώρα που δεκάδες μεγάλες εταιρείες φώναζαν επίμονα για αναβολή εφαρμογής του.

Την ίδια στιγμή η ΕΕ τρέχει 96 ξεχωριστές πρωτοβουλίες για την τεχνητή νοημοσύνη, από τις οποίες οι 2 στις 3 δεν έχουν καν δημοσιευμένο προϋπολογισμό. Και ενώ ανακοίνωσε με τυμπανοκρουσίες ένα σχέδιο 200 δισ. ευρώ, η έκθεση του Ντράγκι, του πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, υπολογίζει ότι η πραγματική ανάγκη είναι 750 έως 800 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

Ας είμαστε δίκαιοι. Το να βάζει κανόνες η Ευρώπη δεν είναι το πρόβλημα. Είναι ίσως και πλεονέκτημα, αφού ο κόσμος εμπιστεύεται τους ευρωπαϊκούς κανόνες περισσότερο από τους αμερικανικούς ή τους κινεζικούς.

Το πρόβλημα είναι ότι βγάζει Κανονισμούς για το μέλλον πιο γρήγορα απ’ όσο το χτίζει.

ΟΤΑΝ Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΟ DRONE

Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη όπλο. Στον πόλεμο της Ουκρανίας τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη με ενσωματωμένη νοημοσύνη, που αναγνωρίζουν στόχο και χτυπούν ακόμη και όταν χάσουν το σήμα του χειριστή τους, ευθύνονται πλέον για τη συντριπτική πλειονότητα των απωλειών στο μέτωπο. Τον Ιανουάριο του 2026 ο κινεζικός στρατός παρουσίασε δημόσια έναν στρατιώτη να χειρίζεται μόνος του σχηματισμό 200 αυτόνομων drones. Τα ρωσικά αυτοκατευθυνόμενα «Shahed» γίνονται πιο έξυπνα με κάθε επίθεση. Και τα τσιπ που κάνουν όλα αυτά εφικτά, τα ίδια που η Δύση απαγορεύει να πωλούνται στην Κίνα ακριβώς επειδή θεωρούνται στρατιωτικό πλεονέκτημα, φτιάχνονται με μηχανές μιας ευρωπαϊκής εταιρείας, της ASML, που η Ευρώπη δεν αξιοποιεί για δικό της λογαριασμό.

Και η ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτόν τον κόσμο; Το 2025, ενώ οι άλλοι έφτιαχναν όπλα, η ΕΕ πρωτοστάτησε με πρωτοβουλία της Αυστρίας σε ένα ψήφισμα του ΟΗΕ εκφράζοντας ηθικές ανησυχίες για τα αυτόνομα όπλα. Το ψήφισμα υπερψηφίστηκε από 156 κράτη. Όμως την ίδια ώρα τα όπλα τα κατασκεύαζαν άλλοι.

Μια ολόκληρη ήπειρος που δεν φτιάχνει δική της νοημοσύνη ουσιαστικά έχει επιλέξει να εξαρτάται από την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Όχι μόνο οικονομικά αλλά και αμυντικά. Και αυτό, σε μια εποχή που η αμερικανική δέσμευση απέναντι στους ευρωπαίους συμμάχους δεν θεωρείται πια δεδομένη, δεν είναι απλώς μειονέκτημα. Είναι κίνδυνος για την ίδια της την ασφάλεια.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ

Η ειρωνεία είναι ότι το ίδιο το Euria αποδεικνύει πως η Ευρώπη μπορεί. Το επιστημονικό δυναμικό και η οργάνωση υπάρχουν, έστω σε μικρή κλίμακα. Το εμπόδιο δεν είναι η ικανότητα αλλά η απόφαση. Η Ευρώπη έχει δύο δρόμους.

Ο πρώτος είναι να ενώσει την αγορά και τα κεφάλαιά της, να κρατήσει τους επιστήμονές της και να χτίσει με την ίδια μανία που νομοθετεί.

Ο δεύτερος είναι να συνεχίσει να γράφει Κανονισμούς πάνω σε Κανονισμούς βλέποντας τις εξελίξεις να περνούν κάτω απ’ τα πόδια της.

Ξεχνώντας ότι κανένας Κανονισμός, όσο καλογραμμένος και αν είναι, δεν πρόκειται να σταματήσει ένα σμήνος από αυτόνομα drones.

 

Καλό απόγευμα και καλό βράδυ.

For the Prince
Καλοκαίρι 2026